Truyền thông xã hội – thông điệp của Đức Giáo Hoàng

« Thuốc giải triệt để nhất chống siêu vi nói dối là để mình được thanh tẩy bởi sự thật »

24 janvier 2018 – RédactionPape François

Thông điệp cho Ngày Truyền Thông Xã Hội

 « Thuốc giải triệt để chống siêu vi dối trá là để mình được thanh tẩy bởi sự thật ». Đức Giáo Hoàng Phanxicô đấu tranh chống « việc thao túng sự thật », những « tin tức bịa đặt », những tin giả mạo, trong thông điệp cho Ngày Thế Giới Truyền Thông Xã Hội lần thứ 52, sẽ được cử hành vào ngày 13/5/2018. « Để phân định sự thật, ngài viết, cần phải xem xét điều gì tạo thuận lợi cho truyền thông và đề cao điều thiện và cái gì, trái lại, hướng tới cô lập, chia rẽ và đối nghịch ».

Trong thông iệp được công bố ngày 24/01/2018, nhân lễ kính thánh Phanxicô Salêsiô, Đức Giáo Hoàng khuyến  khích « tìm lại giá trị của nghề làm báo và trách nhiệm cá nhân của ỗi người trong việc thông tin sự thật », nghĩa là « đừng là những người tán phát vô ý thức những tin sai sự thật, mà phải là những tác nhân của sự phanh phui nó ra »

« Sự thật có liên quan đến suốt cả đời », Đức Giáo Hoàngnói thêm : « Giäi phóng khỏi gian dối và tìm kiếm quan hệ : đó là hai thành tố không thể thiếu được để cho lời nói và việc làm của chúng ta là chân thành, đích thực và đáng tin cậy ».

AK

Thông điệp của Đức Giáo Hoàng Phanxicô

« Sự thật sẽ giải phóng các ông » (Ga 8, 32). Tin bịa đặt và nền báo chí của hòa bình

Thưa Anh Chị Em thân mến,

Trong chương trình của Thiên Chúa, sự trao đổi của con người là một phương tiện cốt yếu để sống hiệp thông. Con người, có hình ảnh và giống như Đấng Tạo Hóa, có khả năng biểu lộ và chia sẻ cái thật, cái thiện, cái đẹp. Con người có khả năng kể lại kinh nghiệm bản thân mình và thế giới, và như thế, xây dựng ký ức và sự hiểu biết các biến cố. Nhưng con người, nếu chỉ theo sự ích kỷ kiêu căng của chính mình, có thể sử dụng một cách méo mó khả năng trao đổi, như đã được làm nổi bật từ nguyên thủy bởi các đoạn Thánh Kinh kể chuyện Cain và Abel và chuyện tháp Babel. (x. St 4, 1-16 ; 11, 1-9).

Việc thao túng sự thật là triệu chứng đặc trưng của một sự bóp méo, trên phương diện cá nhân cũng như tập thể. Trái lại, trong sự trung thành với cái lôgíc của Thiên Chúa, sự trao đổi trở thành một nơi chốn để biểu lộ trách nhiệm của riêng mình trong việc tìm kiếm sự thật và trong việc thực hiện điều thiện. Ngày hôm nay, trong bối cảnh truyền thông ngày một nhanh hơn và ở giữa một hệ thống kỹ thuật số, chúng ta thấy hiện tượng các « tin thất thiệt », những cái gọi là « tin bịa đặt » ; điều này mời gọi chúng ta phải suy nghĩ và đã gợi ý cho tôi để dành thông điệp này cho đề tài sự thật, như các vị tiền nhiệm của tôi từ ĐGH Phaolô VI (x. Thông Điệp 1972 : « Các truyền thông xã hội phục vụ sự thật ») đã nhiều lần đề cập. Như vậy, tôi muốn đóng góp và sự dấn thân chung để ngăn ngừa sự phổ biến các tin tức thất thiệt và để tái khám phá giá trị của nghề làm báo và tinh thần trách nhiệm cá nhân của mỗi người trong việc truyền thông sự thật.

  1. Cái gì là giả dối trong những « tin thất thiệt » ?

Tin bịa đặt là một thành ngữ bị phê phán và là chủ đề tranh cãi. Nói chung, nó là sự loan tin thất thiệt trên mạng hay trong các phương tiện truyền thông cổ điển. Thành ngữ này dựa vào các thông tin không có căn bản, đặt nền móng trên những dữ kiện không có thật hay bị bóp méo nhằm để đánh lừa, thậm chí để thao túng độ giả. Sự tán phát chúng có thể đáp ứng những mục tiêu đã định, ảnh hưởng đến sự lựa chọn chính trị và tạo điều kiện cho lợi nhuận kinh tế.

Sự hữu hiệu của tin tức thất thiệt, chủ yếu là nhờ vào bản chất nhái lại, vào khả năng ra bộ có thể chấp nhận được. Thứ đến, những tin tức này, thất thiệt nhưng lại mang tính có lẽ thật, đều là dối trá, trong sự khôn khéo tập trung sự chú ý của những người tiếp nhận, bằng cách đặt nền tảng trên những khuôn đúc và những định kiến lan man trong mô hình xã hội, và khai thác các xúc động tức thời và dễ khơi động, như sự sợ hãi, sự khi bỉ, sự giận dữ hay sự thất vọng chẳng hạn. Việc tán phát chúng có thể nhờ sử dụng sự thao túng của các mạng xã hội và các thứ lôgíc bảo đảm cho sự vận hành của các mạng này : như vậy, các nội dung, mặc dù không có nòng cốt, vẫn chiếm lãnh được một sự tham quan to lớn đến độ kể cả những cải chính của những nguồn đáng tin cậy cũng khó mà giảm thiểu được những thiệt hại.

Sự khó khăn trong việc phanh phui và diệt trừ các tin thất thiệt cũng tại vì sự kiện là người ta thường hay tác động qua lại với nhau trong các môi trường kỹ thuật số thuần nhất và mang tính không thẩm thấu với những viễn cảnh hay quan niệm trái ngưọc. Hậu qua của cái lôgíc loan tin thất thiêt này là, thay vì có một sự đối chứng lành mạnh với các nguồn thông tin khác, điều có thể tích cực đưa ra thảo luận những đinh kiến và mở ra cho một cuộc đối thoại xây dựng, người ta có rủi ro vô tình trở thành các tác nhân trong việc tán phát những quan niệm phe phái hay không có cơ sở.

Thảm kịch thông tin thất thiệt là hạ uy tín người khác, biến họ thành kẻ thù, thậm chí hành động bôi nhọ có thể khích động chiến tranh. Các tin tức thất thiệt cho thấy s hiện diện của những thái độ vừa mang tính cố chấp vừa mang tính quá nhạy cảm, với kết quả duy nhất là sự rủi ro bành trướng của tính ngạo nghễ và hận thù. Rốt cuộc, điều này dẫn tới dối trá.

  1. Làm thế nào chúng ta có thể nhận biết được ?

Không ai trong chúng ta là được miễn trừ trách nhiệm ngăn cản những sự giả dối đó. Đây không phải là một việc dễ, bởi vì sự thông tin thất thiệt thường hay dựa trên những diễn văn khác nhau, khẳng định là mang tính lẩn trách và tế nhị lừa bịp, và thỉnh thoảng sử dụng những luận điệu thanh tao. Do đó, nên ca ngợi những sáng kiến mang tính giáo dục giúp cho viêc học cách đọc và đánh giá bối cảnh truyền thông, dạy dỗ đừng là những người vô tình tán phát những tin thất thiệt, mà phải là những tác nhân phanh phui nó ra. Cũng phải ca ngợi những sáng kiến hiến định và pháp định nhằm định ra những quy luật kềm hãm hiện tượng này, cũng như những sáng kiến được thực hiện bởi các công ty Công Nghệ và Truyền Thông, nhằm định nghĩa các tiêu chí mới cho sự kiểm tra các căn cước cá nhân nấp sau hàng triệu hình dạng kỹ thuật số.

Nhưng sự phòng ngừa và nhận dạng những bộ máy loan tin thất thiệt cũng cần một sự phân định sâu sắc và thận trọng. Phải lột mặt nạ cái có thể được định nghĩa như là « cái lôgíc của loài rắn », có khả năng trốn và cắn ở khắp mọi nơi. Đó là sách lược được sử dụng bởi loài « rắn mưu mô », được nói đến trong Sách Sáng Thế, loài rắn, từ lúc khởi thủy nhân loại, đã trở thành tác giả của cái « tin thất thiệt » đầu tiên (x. St 3, 1-15), đã đưa tới những hậu quả bi thảm của tội lỗi, được thể hiện bằng hành động trong vụ huynh đệ tương tàn (x. St 4) và trong vô số những hình thức xấu chống Thiên Chúa, chống tha nhân, chống xã hội và thiên nhiên. Sách lược của kẻ là « cha sự gian dối » mưu mô (Ga 8, 44) chính là sự giả hình, một sự quyến rũ bò sát và nguy hiểm đi trên con đường của nó trong lòng con người với những lý lẽ giả trá và hấp dẫn.

Trong đoạn nói về tội nguyên tổ, kẻ cám dỗ, trên thực tế, tới gần người phụ nữ giả bộ như là người bạn của nàng, quan tâm đến ích lợi của nàng, và bắt đầu bài diễn văn với một sự khẳng định chính xác, nhưng chỉ chính xác một phần : « Có thật Thiên Chúa bảo : ‘Các ngươi không được ăn hết mọi trái cây trong vườn không ? » (St 3,1). Điều mà Thiên Chúa phán với ông Ađam thực ra không phải là không được ăn hết mọi trái cây, nhưng chỉ là trái của một cây thôi : « Nhưng trái của cây cho biết điều thiện điều ác, thì ngươi không được ăn » (St 2, 17). Người phụ nữ, trả lời, giải thích cho con rắn, nhưng nàng lại để cho mình bị thu hút bởi sự khiêu khích của nó : « Còn trái trên cây ở giữa vườn, Thiên Chúa đã bảo : ‘Các ngươi không được ăn, không được động tới, kẻo phải chết » (St 3, 2). Câu trả lời này có vẻ tuân theo lề luật và bi quan : Bằng cách cung cấp sự khả tín cho kẻ giả mạo, để cho mình bị quyến rũ bởi sự sắp xếp mọi việc của nó, người phụ nữ đã bị hủ hóa. Như thế, tiên khởi, nàng chú ý tới lời bảo đàm của nó : « Chẳng chết chóc gì đâu » (c. 4). Rồi thì sự phân chiết của kẻ cám dỗ mặc lấy một bề ngoài khả tín : « Thiên Chúa biết ngày nào ông bà ăn trái cây đó, mắt ông và sẽ mở ra, và ông bà sẽ như những vị thần, biết điều thiện, điều ác » (c. 5). Cuối cùng người ta đi đến chỗ làm mất hiệu lực lời dặn hiền phụ của Thiên Chúa, Đấng nhằm điều thiện, để chạy theo lời thần chú hấp dẫn của kẻ thù : « Người đàn bà thấy trái cây đó ăn thì ngon, trông thì đẹp mắt, và đáng quý » (c. 6). Đoạn Thánh Kinh này, do đó,  cho thấy một sự kiện cốt yêu cho diễn từ của chúng ta : không có một sự loan tin thất thiệt nào là vô hại cả ; thực tế, tin vào những gì là giả mạo, sẽ gây ra những hậu quả tai hại.

Dù là một sự bóp méo sự thật bề ngoài có vẻ là nhẹ cũng có thể có những hiệu quả nguy hiểm. Thực tế, vấn đề chính là lòng ham muốn của chúng ta. Các tin giả mạo thường hay mang tính siêu vi, thực chất, chúng lan truyền nhanh chóng một cách khó kiểm soát, không phải vì cái lôgích chia sẻ vốn là đặc tính của truyền thông xã hội, nhưng đúng hơn là vì sự thống trị cûa chúng trên lòng ham muốn không đáy được đốt lên một cách dễ dàng trong lòng con người. Cũng những động cơ kinh tế và thời cơ chủ nghĩa của việc loan tin thất thiệt cũng có nguồn gốc của chúng trong khát vọng quyền lực, tiền tài và thú vui, vốn, sau cùng, khiến chúng ta trở thành nạn nhân của một cái mớ bòng bong bi thảm hơn là mỗi biểu lộ riêng lẻ : mớ bòng bong của sự ác, vốn chuyển động từ dối trá này đến dối trá khác để cướp đi của chúng ta sự tự do trong tâm hồn. Bởi thế cho nên, giáo dục sự thật có nghĩa là giáo dục cho biết phân định, đánh giá và giữ cân bằng những ham muốn và những khuynh hướng đang sôi sục trong chúng ta, để đừng bị ở trong tình trạng bị mất đi điều tốt bằng cách bạ cám dỗ nào cũng « cắn vào ».

  1. « Sự thật sẽ giải phóng các ông » (Ga 8, 32)

Sự lây nhiễm liên tục bằng một ngôn ngữ lừa bịp, thực tế sau cùng cũng làm u tối đi nội tâm của con người. Dostoïevsky đã viết điều đáng chú ý trong chiều hướng này : « Kẻ tự dối lòng và nghe những lời nói dối của chính mình sẽ đi đến chỗ không thể phân biệt được sự thật cả ở trong bản thân lẫn chung quanh mình ; như thế hắn ta bắt đầu không còn được sự quý trọng của bản thân cũng như của người khác. Sau đó, vì không có sự quý trọng của ai cả, hắn cũng không còn yêu mến nữa, và lúc đó vì thiếu tình yêu, để cảm thấy có việc bận rộn và thư giãn, hắn sa vào những đam mê và những thú vui thấp hèn ; và trong những tật xấu, hắn đi đến thú tính ; và tất cả điều này đến từ giả dối liên tục đối với người khác và đối với chính mình » (Anh em nhà Karamasov, II, 2).

Làm thế nào để bảo vệ chúng ta ? Phương thuốc giải độc tuyệt đối chống lại siêu vi nói dối là để mình được thanh tẩy bởi sự thật. Trong nhãn quan Kitô giáo, sự thật không chỉ là một quan niệm thực tế, liên quan đến sự phán đoán mọi vật, ấn định rằng chúng thật hay giả. Sự thật không phải chỉ là soi áng những chuyện đen tối, là « vạch trần thực tế », như thành ngữ cổ Hy Lạp định nghĩa, alethia (tức a-lethès, nghĩa là « không dấu diếm »), và hướng dẫn suy nghĩ. Sự thật liên quan cả đời người. Trong Kinh Thánh, khái niệm mang trong mình ý nghĩa nâng đỡ, vững vàng, tin tưởng, như ý nghĩa nguồn gốc của chữ « aman », từ đó có chữ Amen trong phụng vụ. Sự thật là cái gì chúng ta có thể tựa vào để khỏi ngã. Trong ý nghĩa mang tính quan hệ đó, Đấng duy nhất khả tín và đáng tin tưởng, nơi Người chúng ta có thể tin cậy, và Người là « thật », chính là Thiên Chúa hằng sống. Và chính là lời khẳng định của Chúa Giêsu : « Chính Thầy là sự thật » (Ga 14, 6). Lúc đó, con người khám phá và tái khám phá ra sự thật khi con người trải nghiệm sự thật nơi chính mình như sự trung thành và khả tín của Đáng yêu thương con người. Chỉ có cái đó mới giải phóng con người : « Sự thật sẽ giải phóng các ông » (Ga 8, 32).

Giải phóng ra khỏi nói dối và tìm kiếm quan hệ : đó là hai thành tố không thể thiếu để lời nói và hành động của chúng ta là thành thật, đích thực và khả tín. Để phân định sự thật, cần thiết là khảo sát điều thuận lợi cho hiệp thông và thăng tiến cái tốt ; và trái lại, cái gì có xu hướng cô lập, chia rẽ và đối nghịch. Do đó, sự thật không có được khi nó bị áp đặt như cái gi từ bên ngoài và khách quan ; trái lại, nó xuất phát từ những quan hệ tự do giữa con người với nhau, từ sự lắng nghe lẫn nhau. Ngoài ra, người ta không ngừng đi tìm sự thật, bởi vì luôn có cái gì điêu ngoa len lỏi vào, kể cả khi nói về những chuyện có thật. Một lý lẽ hoàn hảo, thực tế, có thể dựa trên những sự kiện không thể chối cãi, nhưng nếu nó được sử dụng để xúc phạm người khác và để hạ uy tín người đó trước mắt người khác, dù là có vẻ chính đáng đến đâu đi nữa, nó sẽ không có sự thật. Xuất phát từ những hệ quả đó, chúng ta có thể phân biệt sự thật của những lời phát biểu : nếu chúng dấy lên sự mâu thuẫn, gieo rắc chia rẽ, truyền bá sự cam chịu hay nếu, trái lại, chúng dẫn tới một sự suy nghĩ có ý thức và chín chắn, tới sự đối thoại xây dựng, và tới một động lực mang nhiều hoa trái.

  1. Bình an là tin tức thật

Phương thuốc giải độc chống lại những giả dối, không phải là những sách lược, mà là những con người : những con người, không có lòng tham, sẵn sàng lắng nghe và qua nỗ lực của một sự đối thoại chân thành sẽ làm cho sự thật nổi lên ; những con người, được thu hút bởi điều thiện, cảm thấy có trách nhiệm trong việc sử dụng ngôn ngữ. Nếu cách thức ra khỏi sự loan tin thất thiệt là trách nhiệm, điều đó đặc biệt liên quan đến người trách nhiệm có bổn phận thông tin, nghĩa là người ký giả, người canh giữ tin tức. Người này, trong thế giới hiện tại, không chỉ làm một ngành nghề, mà thực chất là làm một sứ vụ. Người này có nhiệm vụ, trong sự cuồng loạn tin tức và trong cơn lốc xoáy các tin nóng, phải nhắc nhở rằng trung tâm của thông tin không phải là sự nhanh chóng chuyển tin và tác động trên thính giả, mà chính là những con người. Thông tin tức là đào tạo, tức là liên quan tới đời sống con người. Bởi vậy, sự chính xác của các nguồn tin và sự chăm sóc thông tin là những tiến trình đích thực của sự phát triển điều thiện, chúng sinh ra sự tin tưởng và mở ra những con đường hiệp thông hòa bình.

Như thế, tôi muốn gửi một lời mời gọi hãy đề cao một nền báo chí hòa bình, dù sao cũng không có chủ ý nhắc tới một nền báo chí « nhu nhược » chối bỏ sự hiện hữu của những vấn đề trầm trọng và lấy một giọng điệu mật ngọt. Trái lại, tôi muốn một nền báo chí không lừa bịp, chống lại những dối trá, những khẩu hiệu có ẩn ý và những tuyên bố khoa trường ; một nền báo chí làm bởi những con người cho những con người, và được hiểu như một sự phục vụ cho tất cả mọi người, nhất là những người này – vốn chiếm đa số trên thế giới – những người không có tiếng nói ; một nền báo chí không đốt đi tin tức, mà dấn thân trong sự tìm kiếm những nguyên nhân chính xác của các cuộc tranh chấp, để giúp cho sự hiểu biết từ những nguồn gốc và sự vượt lên thông qua sự thực hiện tiến trình đạo đức ; một nền báo chí dấn thân để chỉ ra những giải pháp thay thế cho sự leo thang của những la ó và bạo lực bằng miệng.

Bởi vậy, được gợi ý bởi một bài kinh Phan Sinh, chúng ta có thể thưa với đích thân Sự Thật rằng :

Lạy Chúa, xin làm cho chúng con là những khí cụ bình an của Chúa.
Xin làm cho chúng con nhận biết điều ác đang len lỏi vào trong một nền thông tin không tạo ra hiệp thông.
Xin làm cho chúng con có thể lột bỏ nọc độc của những phán đoán của chúng con.
Xin phù giúp chúng con nói với người khác như với anh chị em chúng con.
Chúa là Đấng trung thành và đáng tin tưởng : xin làm cho lời nói của chúng con là những hạt giống của điều thiện trên thế gian :
Ở đâu có tiếng đồn thổi, xin cho chúng con biết lắng nghe ;
Ở đâu có sự lộn xộn, xin cho chúng con gây cảm hứng hòa đồng ;
Ở đâu có sự rắc rối, xin cho chúng con đem đến sự minh bạch ;
Ở đâu có sự loại trừ, xin cho chúng con đem đến sự chia sẻ ;
Ở đâu có chủ nghĩa giật gân, xin cho chúng con đem đến sự giản dị ;
Ở đâu có sự hời hợt, xin cho chúng con đặt ra những câu hỏi đích thực ;
Ở đâu có những định kiến, xin cho chúng con lòng tin tưởng ;

Ở đâu có sự hung hăng, xin cho chúng con mang lại sự tôn trọng ;
Ở đâu có sự giả dối, xin cho chúng con đem lại sự thật.

Amen !

 

Tại Vatican, ngày 24 tháng 01 năm 2018, ngy lễ kính Thánh Phanxicô Salêsiô

PHANXICÔ

https://fr.zenit.org/articles/communications-sociales-message-du-pape-texte-integral/

 704 khách đã đọc bài này
This entry was posted in Chưa được phân loại. Bookmark the permalink.